+49 puan
53 oy

 Loading ...

Ülkemizde ekonominin son dönemde gelişmesi ile işletmelerin önemi artmış ve aile temelli işletmelere daha yakın bir ilgi doğmuştur. Dünyadaki hemen tüm özel sektör işletmeleri, bazı istisnalar dışında , aile şirketi olarak doğmuş ve gelişmiştir. Girişimci bir aile bireyi tarafından kurulan işletmeler başarılı olup gelişmiş; ancak bazıları yaşamlarını sürdürürken diğer bazıları kapatmak veya el değiştirmek durumunda kalmıştır.

Aile işletmesi kavramı sadece mini, küçük ve orta ölçekli işletmeleri kapsamaz. Büyük ölçekli şirketlerde aile işletmesi durumunda olabilir. Ülkemizde özel sektör  işletmelerinin en küçüğünden en büyüğüne kadar hemen hepsi bu durumdadır.

Aile işletmelerinde karşılaşılan sorunlar ve muhtemel çözüm yolları olarak şunları sayabiliriz:

• Aile ile ÅŸirket ayrımı net olmalıdır: En önemli sorun aile içi iliÅŸkiler ile iÅŸletme iÅŸlerinin birbirine karışmasıdır. Aile, bir sosyal kurum olarak, duygu ağırlıklı bir kurumdur. Ä°ÅŸletme ise ekonomik nitelikte ve rasyonel kararlarla yönetilmesi gereken bir kurumdur. Dolayısıyla, aile içindeki dengeler, geliÅŸmeler, hissel görüşler, iÅŸletmelerin rasyonel karar sürecine sızmamalı, onu etkilememelidir.
• Åžirket içinde profesyonellik ve kurumsallaÅŸma ön planda tutulmalıdır: Ä°ÅŸletme, onu kuran giriÅŸimci ve aileden bağımsız yaÅŸamı olan, ayrı bir kiÅŸiliktir. Ailenin bunu kabul etmesi gerekir. Bu çerçevede, örneÄŸin aile bireylerinin elinin, iÅŸletmenin  cebinde olmaması lazımdır. Bunu saÄŸlamanın yolu da, iÅŸletme faliyetlerinde profesyonelleÅŸme ve kurumsallaÅŸmaya doÄŸru gidilmesidir.
• Gelecek yönetim planları hazır tutulmalıdır: Pazar koÅŸullarına baÄŸlı olarak çalışması gereken iÅŸletme nasıl çeÅŸitli planlar yapıyorsa, aynı ÅŸekilde iÅŸletmenin gelecekteki yönetimi ile ilgili de bir plan olmalıdır.
• Yöneticiler, profesyonel aile bireyleri arasından seçilmelidir: Ä°ÅŸletme faliyetlerinden sorumlu olan yöneticiler olabildiÄŸince “profesyonel” kiÅŸiler, yani bu iÅŸlerin eÄŸitimini almış, meslek standartlarını bilen, kararlarını sadece bu mesleki bilgilerini pazar koÅŸullarına göre iÅŸletmede uygulayan kiÅŸiler olmalıdır.
• Ä°ÅŸletmenin finansal çıkarları ön planda tutulmalıdır: Bir iÅŸletmenin yaÅŸaması baÅŸarılı olmasına baÄŸlıdır. Aile yönetimde olan iÅŸletmeler de yaÅŸabilmek için kar etmek durumundadır. Dolayısıyla bir aile için iÅŸletmenin kar ediyor olması,  o iÅŸletmeyi aileyi bireylerin yönetme arzusundan daha önemlidir. Kar eden bir aile iÅŸletmesi yaÅŸamını sürdürür ve aile bireyleri bundan yararlanır, ama kar edemeyen aile iÅŸletmesi aile bireylerine gelir saÄŸlamaz.
• Aile bireyleri iÅŸletme adına karar alırken, aile içi iliÅŸkileri göz ardı etmelidir: Aile bireyleri içinde, gerekli eÄŸitimi alan ve baÅŸarılı yöneticilik uygulaması yapabilecek olanlar olabilir. Dolayısıyla bunlar iÅŸletmenin yönetim kademelerinde, profesyonel bir yönetici olarak çalışabilirler. Önemli olan bu kimselerin, karar verirken aile içi iliÅŸkilerden, dengelerden, sorunlardan etkilenmemeleridir.
• Ä°ÅŸletmenin başındaki aile bireyi, konumunu ölümsüz olarak nitelendirmemelidir: Ä°ÅŸletmeyi kuran giriÅŸimci ve baÅŸarılı aile bireyi, yaÅŸamının belli bir döneminden itibaren, kendisini, en azından zihnen, iÅŸletmeden ayrılmaya, en azından günlük iÅŸlerde ayrılmaya hazırlamalıdır.  Aile iÅŸletmelerinin en sancılı dönemlerinde birisi, baÅŸarılı kurucunun iÅŸletmeden, zihnen ve fiziksel olarak ayrılamayışıdır. Böyle olunca, yerine gelebilecek aile bireyleri stratejik karar mevkiine geçmemektedir.
• Küçük aile bireyleri, çocukluk dönemlerinden itibaren, sürekli olarak iÅŸletmenin “manevi havası” içinde olmalıdır: Söz konusu bireyler iÅŸletmenin nasıl kurulduÄŸu, karşılaşılan zorluk ve krizlerin nasıl aşıldığını bilmeli; iÅŸletme faliyetlerinin daha iyi olabilmesi için kendilerini eÄŸitmeleri gerektiÄŸi ve yeni fikirler üretmek zorunda olduklarını bilerek yetiÅŸtirilmelidir.
• Aile konseyi ve Aile Anayasası gibi araçlardan yararlanılmalıdır: Aile bireylerinin iÅŸletme faaliyetlerine dönük olarak yetiÅŸtirilmelerinde aile bireylerini kapsayan “aile konseyi” veya “aile anayasası” gibi araçlaradan da yararlanılabilir.
• Aile bireyleri arasında, ilgi alanı farklı olanlara saygı gösterilmelidir: Ä°lgi duydukları ve hoÅŸlandıkları konular ailenin iÅŸletmesinin konularına girmeyen aile bireylerine de saygı gösterilmeli ve kendi yollarında gitmelerine izin verilmelidir. Ancak profesyonelce iÅŸletme içinde çalışmak isteyenlere de kendilerini gösterme fırsatı verilmelidir. Önemli olan bireyleri arasında farklı olmak isteyenlerle iÅŸletmede kalmak isteyenler arasında denge kurulmasıdır.
• Mutlaka mülkiyet dağılımı yapılmalıdır: Aile bireyleri doÄŸal ve yasal olarak iÅŸletmenin varisleridir. Dolayısıyla belli bir büyüklüğe gelen iÅŸletmelerde, sermayenin aile bireyleri arasındaki dağılımı önemli hale gelmektedir. Bunun için bir mülkiyet planı yapılması, pek çok aile içi sorunu ortadan kaldırabilecektir.
• Güven unsurunun iÅŸ hayatındaki önemi unutulmamalıdır: Aile bireyleri arasındaki güven anlayışının varlığı, profesyonelce yönetimin baÅŸarısı için de gereklidir.
• Her aile iÅŸletmesinin sorunları ve çözümünün farklı olduÄŸu bilinmelidir: her aile deÄŸer yargıları, kültürü,hedefleri ve aile anlayışı ile birbirinden farklıdır. Dolayısıyla her aile iÅŸletmesinin sorunlarını çözecek, her yerde geçerli teknikler yoktur. Her aile iÅŸletmesini ayrı ayrı ele almak gerekir.
• Sonuç olarak önemli olan iÅŸletmenin yaÅŸaması ve geliÅŸmesidir: YaÅŸayan bir iÅŸletme aileye gelir saÄŸlar. bunun için iÅŸletme iÅŸletmecilik kurallarına göre yönetilmeli, aile de kendi iç dinamiklerine göre yürümelidir. Aile için önemli olan iÅŸletmenin gelir saÄŸlayan bir kurum olarak yönetilmekte olmasıdır. Bunun için aile bireyleri iÅŸletmeyi yönetmekten çok serveti yönetmeye ağırlık vermelidir.

* bu yazı Prof. Dr. Taner KOÇEl’in Business Review için hazırladığı makalesinden derlenmiÅŸtir.